Retour aux actualites
FR EN LN TS KG SW
DISHINTULULA DIA DILENGA DIA Dîyi dikulu: BANSONGA BA BENA CONGOLA BADI BALOMBA Dîyi dikulu DIDI DIAMBULULA BIDI BIKUATA BUALU BULELA

29/06/2026

DISHINTULULA DIA DILENGA DIA Dîyi dikulu: BANSONGA BA BENA CONGOLA BADI BALOMBA Dîyi dikulu DIDI DIAMBULULA BIDI BIKUATA BUALU BULELA

Kinshasa, 29/06/2026 – Padi dikokangana dia dishintulula dia mikenji ya ditunga dienda dinyanguka mu malu a tshididi a ditunga, tshisumbu tshia bansonga tshia mu Congo tshidi tshikeba bua kupita pa malu a tshididi ne kupingaja lungenyi pa tshidi ne mushinga: bansonga ne dikola dia ditunga. Mu mukanda wa tshikandakanda mupatula lelu, tshisumbu tshidi tshilomba dishintulula dinene dia meyi a ditunga, tshibenga mikalu ya mukanda udiku mpindieu ne tshifila ngenyi ya malu malelela bua matuku atshilualua a bipungu bidi bienda bikola.

Tshisumbu tshia bansonga ba mu congo tshidi tshianji kukeba bua kujikija bilumbu bidi mu dikokangana edi. Bilondeshile bobu, kuela meji bua dishintulula dia mikenji ya ditunga kakuena ne bua kuikala anu bu tshienzedi tshia kulama bukokeshi bua bamue bena tshididi to, kadi kudi ne bua kuikala bu "mpunga wa kale" wa kujikija ntatu minene idi bansonga bapeta.

Dîyi dikulu didi kadiyi ne bulongame

Tshisumbu etshi tshidi tshileja ne Dîyi dikulu dia matuku 18 ngondo muibidi 2006, nansha mudiye nshindamenu wa ditunga, didi ne dipanga diakane. Nansha mudiwu aleja bimpe menemene bulongolodi ne dienza dia bukokeshi bua tshididi, adi ashala kaayi ne bukole bua bungi pa bidi bitangila dikola dia bantu, ne nangananga pa bidi bitangila nsombelu muimpe wa bansonga.

Bansonga ba mu Congo badi baleja patoke kanungu ka 42 ka meyi a nshindamenu, adi aleja ne:
"Bamfumu ba mbulamatadi badi ne mudimu wa kukuba bansonga ku njiwu yonso idi mua kunyanga makanda abu a mubidi, dilonga diabu ne dikola diabu dia mubidi mujima."
Nansha mudibi bia kuanyishibua, mukenji eu udi anu, mu lungenyi luabu, mu bulelela, kawena ufila mushindu wa kuenza mudimu ne mikenji to bijadiki bia tshibambalu bua dikumbaja diawu dimpe.

"Bipeta bia dipanga edi bidi bimueneka ku dituku ku dituku," ke mudi mukanda eu wamba. Patudi kumpala kua tshisalu tshia mudimu tshidi katshiyi mua kuangata binunu bia balongi badi bafuma mu iniversite tshidimu tshionso, kumpala kua dipanga dia makuta bua bansonga badi ne midimu, ne ditapuluka didi dishala pankatshi pa programe ya dilongesha ne majinga malelela a malu a mpetu, tshisumbu etshi tshidi tshitaba ne: dishintuluka didi ne mushinga wa bungi kupita kumpala.

Mibelu isatu ya dijadikulula

Bua kujikija ntatu eyi ya bulongolodi, tshisumbu tshia bansonga tshia mu Congo tshidi tshipita pa dipenda patupu ne tshidi tshifila ngenyi isatu misunguluke bua Dîyi dikulu “dia mudimu wa bansonga ne dikola dia ditunga.”

1. Funda kabidi kanungu ka 42: Tshisumbu tshidi tshifila lungenyi lua kubueja mu Dîyi dikulu dibanza didi patoke dia mbulamatadi dia kukuatshisha ne kufila makuta bua bansonga badi benza mudimu wa bianza, kujadika mishindu ya kupeta midimu ya kumpala, ne kukolesha programe ya midimu ya balongi idi imbuluisha bua kuenza mudimu pamue.

2. Kuteka bukubi bua makuta: Bua kujadika ne: meji mimpe kaena ashala anu mêyi a tshianana, bansonga badi bafila lungenyi lua kuenza tshibutshilu tshia makuta a ditunga tshidi tshifila makuta kudi tshitupa tshia makuta a ditunga. Tshibutshilu etshi netshikale tshia kufila makuta bua midimu ya bansonga badi benza mudimu, ne mishindu mikole ya kulombola ne ya diandamuna.

3. Kuteka diumvuangana dia tulasa ne midimu mu mikenji: Bidi bilomba kubandisha ku tshidi mikenji ya ditunga dibanza dia mbulamatadi dia kulongolola programe ya dilongesha (ya iniversite, ya malu a mudimu ne ya midimu) ne majinga malelela a tshisalu tshia mudimu ne malu a mpetu a ditunga.

Dikokangana dia bantu, ki mbualu bua tshididi to

Tshisumbu tshia bansonga ba mu ditunga dia congo tshidi tshivuluija muntu yonso ne bansonga badi baleja mpala wa bantu ba bungi ba mu ditunga ne badi ne tshia kuditua bikole mu miyuki ya malu a matuku atshilualua a bulongolodi bua ditunga dia RDC. Dîyi edi didi dileja ne: "Dîyi dinene dia ditunga didi dipeta bukenji buadi anu ku bukokeshi buadi bua kukumbaja majinga a bantu, kukuba bipungu bidi bilua, ne kukolesha dienda dia kumpala dia tshisumbu."

Ndekelu wa bionso, tshisumbu tshidi tshilomba bua kupita pa malu a tshididi bua kukudimuna dikokangana dia mikenji ya ditunga mu diyukidilangana dilelela dia nsombelu udi utangila malu a dikola, a mudimu, a tulasa ne a dikolesha dia bansonga ba mu ditunga dia Congo. Dîyi dikulu kadiena kabidi ne tshia kumonwa bu tshiamu tshia mudimu tshia diabanya bukokeshi to, kadi bu tshintu tshidi tshifila bululame ne bubanji bua ditunga dijima.

“Dîyi dinene dia ditunga dikole bua ditunga didi ne bubanji ne didi dibueja bantu bonso”
, etshi ke tshipatshila tshidi tshileja kudi tshisumbu tshia bansonga tshia bena Congo, tshidi tshisua kufila bukokeshi buatshi buonso mu miyuki idi ilonda.